Największy w województwie kujawsko-pomorskim dworzec kolejowy, liczący ponad 170 lat, wciąż pozostaje bez patrona. W grodzie nad Brdą i Wisłą zrodziła się inicjatywa godnego upamiętnienia wielkiego bydgoszczanina z okazji zbliżającej się okrągłej rocznicy złamania kodu Enigmy.

Postać Mariana Rejewskiego jako wybitnego bydgoszczanina znanego nie tylko w regionie, ale również w społeczności międzynarodowej, oddanego dla dobra sprawy polskiego patrioty, w pełni zasługuje na patronat nad bydgoskim dworcem kolejowym. Byłoby to wspaniałą okazją dla upamiętnienia naszego bohatera, gdyż w roku 2022 obchodzić będziemy 90. rocznicę złamania przez niego kodu Enigmy.

fragment listu posła Łukasza Schreibera do prezesa zarządu PKP

Od przyszłego roku bydgoski dworzec będzie nosił imię Mariana Rejewskiego. Polskie Koleje Państwowe przychyliły się bowiem do lokalnej propozycji. 

–  W harmonogramie przyszłorocznych wydarzeń w ramach programu nadawania wybranym dworcom imion wybitnych i zasłużonych Polaków zostanie uwzględniony dworzec Bydgoszcz Główna, a jego patronem zostanie Marian Adam Rejewski – oznajmił członek zarządu PKP S.A.

Droga do Centrum Szyfrów Enigma

W 2011 roku związani z Radiem Merkury inicjatorzy utworzenia Muzeum Enigmy wysyłali listy do różnych instytucji, urzędów, organizacji. Brak pieniędzy uniemożliwiał jednak przejście do kolejnego etapu urzeczywistnienia idei. Dopiero uruchomienie Poznańskiego Budżetu Obywatelskiego pozwoliło nagłośnić pomysł. Co prawda wniosek nie przeszedł do puli projektów przeznaczonych do realizacji, ale 12 tysięcy głosów "za" nie zostało zignorowanych. Wtedy w realizację pomysłu zaangażował się Mariusz Wiśniewski, początkowo radny, a później wiceprezydent Poznania. Jako przewodniczący Komisji Rewitalizacji przekonywał radnych do tego pomysłu. W 2014 roku odbyła się prezentacja projektu muzeum, zakończona wystosowaniem przez radnych apelu do prezydenta, marszałka i rektora UAM o podjęcie działań na rzecz utworzenia takiej placówki w Poznaniu.

Pierwszym sukcesem realizacyjnym było zdobycie przez miasto funduszy na budowę. Projekt otrzymał 15 mln zł dofinansowania na utworzenie interaktywnej ekspozycji w dawnym Collegium Historicum UAM. W listopadzie 2017 roku marszałek Marek Woźniak i wiceprezydent Mariusz Wiśniewski podpisali umowę na dofinansowanie projektu Muzeum Enigmy w Poznaniu z Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego 2014-2020. Koszt realizacji projektu wyniósł ostatecznie 30 mln zł.

Inicjatorzy od początku myśleli o stworzeniu nowoczesnej placówki edukacyjno-naukowej, przekazującej w przystępnej formie wiedzę o kryptografii i kryptologii, szyfrach i ich łamaniu, maszynach szyfrujących, a wszystko to w odniesieniu do dokonań trójki kryptologów, którzy w Poznaniu rozpoczęli swoją przygodę z Enigmą, gdy najpierw wzięli udział w kursie kryptologicznym, a potem zostali zatrudnieni w poznańskiej delegaturze Biura Szyfrów Sztabu Głównego Wojska Polskiego.

Centrum Szyfrów Enigma im. Mariana Rejewskiego, Jerzego Różyckiego i Henryka Zygalskiego  jest zarządzane przez Poznańskie Centrum Dziedzictwa. Szefem CSE został w marcu tego roku Piotr Bojarski, historyk, wieloletni dziennikarz "Gazety Wyborczej" w Poznaniu, autor nagradzanych reportaży i książek historycznych.

Jest co oglądać

Szef CSE zapewnia, że każdy znajdzie tam coś dla siebie. Zwiedzających nielubiących matematyki ma przyciągać atrakcyjna wizualnie forma, prosty sposób przedstawiania trudnych zagadnień i treści multimedialne. W CSE zainstalowano kilkadziesiąt monitorów, nakręcono filmy z prawdziwymi aktorami, skonstruowano repliki urządzeń do łamania szyfrów. Na ekspozycji co krok będzie można szyfrować i łamać szyfry, nadawać alfabetem Morse'a, bawić się tzw. alfabetem sympatycznym lub rozwiązywać zagadki. Można pominąć te stanowiska i pójść dalej. Na całej ekspozycji zagadnienia matematyczne przenikają się z narracją historyczną. Jest trochę oryginalnych eksponatów i pamiątek. Wśród prezentowanych tam artefaktów znajdują się zdjęcia, dokumenty i inne przedmioty przekazane m.in. przez rodziny trójki kryptologów, a także rodzinę Maksymiliana Ciężkiego i innych, związanych ze sprawą łamania Enigmy.

Chociaż sama maszyna szyfrująca nie jest głównym tematem wystawy, to w Centrum Szyfrów zobaczymy także oryginalną Enigmę. Na początek będzie to maszyna wypożyczona z Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu, później pojawią się inne ciekawe egzemplarze wypożyczane z placówek muzealnych w Polsce i za granicą.

Zwiedzanie ma trwać od 1,5 do 2 godzin, choć zapewne pasjonujący się historią i kryptologią spędzą tam więcej czasu. Centrum Szyfrów Enigma należy zwiedzać z audioprzewodnikiem. Pracownicy zespołu obsługi klienta będą instruować zwiedzających, jak go używać i jak poruszać się po ekspozycji.

Inauguracja CSE

Stworzony z okazji otwarcia Centrum Szyfrów Enigma spektakl animacji z użyciem technik 3D rozegrał się na fasadzie budynku Collegium Martineum. Rozpoczęła go premiera utworu muzycznego – kompozycji Patryka Piłasiewicza, który od 2012 roku realizuje projekt upamiętniający złamanie szyfru Enigmy przez Polaków.

Muzyce towarzyszył kontrapunkt wizualny, otwierający przed publicznością świat tajemnicy i ludzi, którzy ją tworzyli. Utkana z powidoków historii, dźwięków szyfrów i zgrzytów maszyn opowieść audiowizualna rozpoczęła koncert, na którym wspólnie z Patrykiem Piłasiewiczem zagrał Skalpel – polski duet nu jazzowy. Wydarzenia artystyczne na otwartym powietrzu, zorganizowane w wieczór poprzedzający dzień otwarcia wystawy CSE dla publiczności, rozświetliły na mapie Poznania legendarny poznański budynek, w którym zabrzmiał nowy projekt Poznańskiego Centrum Dziedzictwa, jakim jest rozpoczynające działalność Centrum Szyfrów Enigma.

Źródło: kultura.poznan.pl, csenigma.pl

Szkoła Podstawowa w Białych Błotach postanowiła uhonorować swojego patrona oddając jedną z głównych ścian placówki w ręce artysty ze Śląska. Autor projektu, Dominik Rutkowski, wykonał mural w geometrycznym stylu.

W ramach współpracy Samorządu Województwa Wielkopolskiego z Instytutem Polskim w Bukareszcie, który wsparła Ambasada RP w Republice Mołdawii, 14 maja 2021 r. udostępniono rumuńskojęzyczną wersję wystawy „Enigma. Odszyfrować zwycięstwo” zwiedzającym w Muzeum Wojskowym w Kiszyniowie.

Wystawę otworzyli Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny RP w Republice Mołdawii Bartłomiej Zdaniuk oraz p.o. Ministra Obrony Republiki Mołdawii Victor Gaiciuc. W inauguracji uczestniczyli również przedstawiciele wojskowego korpusu dyplomatycznego, w tym Attaché Obrony, Wojskowy i Lotniczy RP w Kiszyniowie płk Paweł Stuleblak.

Później ekspozycja poświęcona polskim kryptologom została udostępniona zwiedzającym Muzeum Historyczne w Kiszyniowie. Mieszkańcy miasta oraz zainteresowani tematyką mogli się zapoznać z losami m.in. poznańskich matematyków w dniach 14-30 czerwca 2021 r.

Kolejna odsłona wystawy miała miejsce w Twierdzy w Sorokach. Została udostępniona zwiedzającym w lipcu 2021 r.

Źródła: nationalmuseum.md, enigma.umww.pl

Ukazało się wznowienie wspomnień Mariana Rejewskiego, których maszynopis z roku 1967 znajduje się obecnie w Centralnym Archiwum Wojskowym. 

Opis wydawcy

Wspomnienia Mariana Rejewskiego stanowią wyjątkową okazję poznania z pierwszej ręki matematycznej przygody związanej ze złamaniem szyfrów najsłynniejszej maszyny szyfrującej – niemieckiej Enigmy.

Rejewski był liderem zespołu trzech absolwentów Uniwersytetu Poznańskiego, którzy pracując dla polskiego Biura Szyfrów, dokonali rewolucji w kryptologii. Marian Rejewski, Jerzy Różycki, Henryk Zygalski jako pierwsi zastosowali w ataku na szyfr podejście w pełni oparte na metodach matematycznych. Jako pierwsi przeciwstawili maszynie szyfrującej inną maszynę, wspierającą dekryptaż. Wreszcie – jako pierwsi w świecie złamali szyfry Enigmy i podzielili się odkryciem z aliantami, wnosząc w ten sposób kapitalny wkład w ich zwycięstwo w II wojnie światowej: nawet najbardziej ostrożni historycy przyznają, że ich sukces przyczynił sie do skrócenia tej wojny o co najmniej dwa lata.

Po wielu latach w liście do przyjaciela ze studiów Rejewski napisał ze wzruszającą skromnością:

Wiele teraz hałasu wokół naszego złamania Enigmy. A myśmy przecież nie zrobili nic poza zastosowaniem wiedzy, którą na pierwszym roku studiów przekazali nam Krygowski i Abramowicz.

Droga Mariana Rejewskiego i jego kolegów do zasłużonej sławy była jednak długa i niełatwa. Przez wiele lat ich osiągnięcia pozostawały w cieniu, a ich postaci powoli i z trudem przebijały się do europejskiej, a nawet polskiej, świadomości historycznej. By oddać hołd trzem kryptologom i utrwalić intelektualną więź ze swoimi wybitnymi absolwentami, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza wydaje wspomnienia Mariana Rejewskiego drukiem.

Książka w dwóch wersjach językowych: polskiej i angielskiej. W edycji książkowej wspomnienia Mariana Rejewskiego ukazują się po raz pierwszy. W skład tomu wchodzą teksty dwóch maszynopisów zdeponowanych przez autora w Wojskowym Instytucie Historycznym: napisane w 1967 r. Wspomnienia z mej pracy w Biurze Szyfrów Oddziału II Sztabu Głównego w latach 1930–1945 oraz Uzupełnienie do Wspomnień z mej pracy w Biurze Szyfrów Oddziału II Sztabu Głównego w latach 1930–1945, napisane w roku 1974. W istocie, opracowując wspomnienia Rejewskiego, korzystaliśmy z kopii obu maszynopisów znajdujących się w archiwum rodziny autora, w których Rejewski poczynił nieliczne zmiany i uzupełnienia. Załączone rysunki pochodzą także z tych kopii. Wykorzystaliśmy również sporządzoną przez Rejewskiego osobną listę erratów. Oryginalne maszynopisy Rejewskiego mają odrębne spisy treści. W tej książce oba spisy treści zostały połączone. Poszczególne rozdziały opatrzono tytułami, które w obu maszynopisach występują jedynie w spisach treści. Z przyczyn technicznych część usterek spisanych przez Rejewskiego musiała być naprawiona w przypisach dolnych. Wreszcie, z oczywistych powodów, autorskie odniesienia do numerów stron jego maszynopisów zastąpiono numerami stronic niniejszej książki. Gdy było to możliwe, zachowano pisownię oryginału oraz stosowaną przez autora terminologię; zmieniliśmy jednak sposób zapisu dat oraz stopni wojskowych. Poprawiono też kilka oczywistych pomyłek pisarskich, w szczególności kilka nazw własnych, nie lokalizując ich. Inne nieliczne, ale konieczne zmiany zaznaczono w przypisach dolnych. Od redakcji pochodzą objaśnienia niektórych zwrotów obcojęzycznych, które również podano w przypisach dolnych. Wspomnienia Rejewskiego ilustrujemy fotografiami oraz faksymiliami ważnych dokumentów. Pomocne czytelnikowi okażą się z pewnością zamieszczone na końcu przypisy matematyczne oraz historyczne. Pierwsze – autorstwa prof. Jerzego Kaczorowskiego – to krótki i przystępny wykład podstawowych pojęć oraz twierdzeń matematycznych i kryptologicznych, który przybliża i uzupełnia używaną przez Rejewskiego terminologię. Drugie – pióra dr. Marka Grajka – przynoszą bogaty materiał faktograficzny, charakteryzują tło wydarzeń, prostują niektóre podane przez Rejewskiego wiadomości, a także podają nowe, których autor nie mógł znać. Oryginalne dzieło Rejewskiego uzupełniamy jego biografią oraz skorowidzem nazwisk występujących zarówno w tekście głównym, jak i w przypisach.

Recenzja

Recenzja – Roman Duda – plik PDF, 155 KB

Instytut Pamięci Narodowej zrealizował film dokumentalny o Marianie Rejewskim z cyklu Wielcy polscy wynalazcy w II Rzeczypospolitej (część projektu #GiganciNaukiPL), poświęconego postaciom, które poprzez swoje działania naukowe rozsławiły imię Polski na świecie.

Ile potrzeba czasu, aby rozszyfrować najlepszą niemiecką maszynę szyfrującą ENIGMĘ? OBEJRZYJ film i POZNAJ Mariana Rejewskiego, który zrobił to w 3 miesiące! Polski matematyk i kryptolog wykorzystując metody analizy matematycznej i lingwistycznej niemieckiej korespondencji, stworzył podstawy naukowe do łamania kodów ENIGMY i odtworzył schemat połączeń. (IPNtvPL)

Reżyseria i scenariusz filmu: Alina Czerniakowska, konsultacja prof. Bolesław Orłowski

Wkrótce ruszy konkurs internetowy dla uczniów klas 6 – 8 i młodzieży ze szkół ponadpodstawowych, który polega na wykazaniu się wiedzą i/lub umiejętnością sprawnego poszukiwania informacji, głównie ze źródeł cyfrowych.

Organizator, Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Mariana Rejewskiego w Bydgoszczy, przygotowała formularz online zawierający 21 pytań o zróżnicowanym stopniu trudności oraz 2 zadania do wykonania, które będą wymagały uruchomienia wyobraźni i zaangażowania w poszukiwanie kodu do wirtualnego sejfu.

Formularz ukaże się na stronie 31 maja 2021 r. o godz. 17.00 i będzie aktywny do 6 czerwca (do godz. 21.00). Wśród nagród są głośniki bluetooth, gry i książki.

Można wcześniej przygotować się do konkursu przeglądając pakiet źródeł.

Cele konkursu, warunki uczestnictwa i szczegóły przebiegu opisane są w regulaminie.

Zapraszamy uczniów do zabawy i rywalizacji.

Prezydent Bydgoszczy wnioskuje o emisję banknotu, który honorowałby dokonania Mariana Rejewskiego. Jako przykład wskazuje Wielką Brytanię. Bank of England zapowiedział wypuszczenie nowego banknotu. Oprócz zwyczajowych grafik i znaków, będących zabezpieczeniami przed podrobieniem, zawierać on będzie zestaw zagadek, które użytkownicy mogą rozwiązywać. Emisja nowego wzoru pięćdziesięciofuntówki to hołd dla wybitnego matematyka Alana Turinga. Banknot z jego wizerunkiem wejdzie do obiegu 23 czerwca 2021 roku.

Inicjatywa uhonorowania Mariana Rejewskiego, który o wiele lat wyprzedził Turinga w złamaniu kodu Enigmy, ma poparcie szerokich kręgów Polaków, nie tylko bydgoszczan. Czy to wystarczy do zrealizowania szczytnego celu?

Źródło: https://pl-pl.facebook.com/rafal.bruski