13 sierpnia na tarasie Młynów Rothera w Bydgoszczy powstało miasteczko piknikowe. Kilka instytucji i organizacji zaprosiło bydgoszczan i turystów w świat matematyki, kryptologii, informatyki i cyberbezpieczeństwa. W rozstawionych namiotach czekały niespodzianki.

W punkcie przygotowanym przez Kujawsko-Pomorskie Centrum Dziedzictwa Oświaty wraz z Pedagogiczną Biblioteką Wojewódzką im. Mariana Rejewskiego w Bydgoszczy dzieci zasiadły w ławkach z czasów szkolnych Rejewskiego i spróbowały swoich sił w kaligrafowaniu piórem i atramentem. Na odwiedzających czekały też inne eksponaty z Muzeum Oświaty, m.in tabliczki z rysikami, maszyny do pisania. Nie zabrakło zagadek, szyfrów i kodów. Ponad osiemset osób, głównie dzieci, zmierzyło się z szyframi Cezara, Polibiusza, deszyfrowało informacje na symulatorach Enigmy lub weszło do wirtualnego escape roomu pt. "Szkoła szyfrów".

Centrum Szyfrów Enigma w Poznaniu zaprezentowało m.in. replikę bomby Rejewskiego oraz replikę Enigmy i tłumaczyło istotę ich działania. Pokazało ludzkie zmagania z utajnionymi informacjami – od czasów starożytnych po nam współczesne. Wyjaśniło, czym jest steganografia, na czym polegały szyfry rastrowy i książkowy, czy jak można szyfrować informacje za pomocą telefonu komórkowego. Chętni zagrali w „Wieżową moc” – grę, która pokazuje, że bez współpracy trudno jest osiągnąć szybki rezultat.

Regionalny Odział PTTK "Szlak Brydy" zaprosił na spacery po mieście z przewodnikiem śladami Mariana Rejewskiego. Każdy uczestnik otrzymał regionalną odznakę krajoznawczą PTTK: Znani Bydgoszczanie – Marian Rejewski.

Mimezis Art zaprezentował spektakl „Enigmatic”, etiudę nowocyrkową inspirowaną życiem i dokonaniami kryptologa, stworzoną dzięki połączeniu wieloletnich doświadczeń płynących z uprawiania sztuki pantomimy, teatru ruchu i żonglerki artystycznej.

Na wystawie stworzonej przez Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej Delegatury IPN w Bydgoszczy przedstawiona została biografia bydgoskiego matematyka i kryptologa, który pierwszy złamał szyfr niemieckiej Enigmy. Odwiedzający zapoznali się nie tylko z najbardziej znanym wątkiem dotyczącym zmagania Mariana Rejewskiego z niemieckimi szyframi i poruszającą historią wojenną, ale także z opowieściami z lat, w których Rejewski związany był z Bydgoszczą. Autorka wystawy: dr Katarzyna Maniewska.

Enigma Centrum zaprezentowało warsztaty - podróż przez niesamowitą historię świata zapisaną szyframi. Pokazało jak sposoby szyfrowania i deszyfracji ewoluowały na przestrzeni wieków. Opowiedziało także o kodach, które od początku istnienia człowieka towarzyszą nam w życiu codziennym. Otaczają nas w trakcie zakupów, podczas spotkań ze znajomymi, w szkole oraz w pracy. Enigma Centrum zdradziło też tajemnice steganografii – sztuki utajniania informacji.

Podczas dyskusji "Bydgoski Rejewski" wystąpili Tomasz Orłowski z Enigma Centrum i Krzysztof Drozdowski z Fundacji Historycznej im. Mariana Rejewskiego.

Wystawa poświęcona Marianowi Rejewskiemu stanęła przed Urzędem Marszałkowskim. Została przygotowana przez Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej Delegatury IPN w Bydgoszczy. Autorem wystawy jest dr Katarzyna Maniewska.

– Marian Rejewski przez swoją pracę, oddanie ojczyźnie oraz służbę wojskową uratował dziesiątki, setki tysięcy istnień ludzkich. Złamanie kodu Enigmy ostatecznie przełożyło się na zwycięstwo nad Niemcami w II wojnie światowej oraz uchronienie wielu istnień, głównie żołnierzy. – mówił marszałek województwa Piotr Całbecki  – Bądźmy wytrwali w tym głoszeniu prawdy, ona może dać solidny fundament przyszłości między ludźmi, politykami, narodami. Chylę czoło przed bydgoskim IPN za wytrwałość w głoszeniu prawdy – dodał marszałek Całbecki.

– Niech z otwarcie tej wystawy płynie jedno przesłanie, jak można połączyć miłość do matematyki z miłością do ojczyzny. Jak wiedza, mądrość może pokonać zło. – mówił zastępca dyrektora IPN w Gdańsku prof. Mirosław Golon.

Po otwarciu wystawy w Urzędzie Marszałkowskim odbyło się spotkanie z prof. Robertem Gawłowskim, autorem biografii Rejewskiego "Jestem tym, który rozszyfrował Enigmę. Nieznana historia Mariana Rejewskiego".

Źródło: ipn.gov.pl

Pod koniec tego roku, w 90. rocznicę złamania kodu Enigmy, ukaże się na rynku brytyjskim książka pt. "The First Enigma Codebreaker. Marian Rejewski who passed the baton to Alan Turing". Autor książki, mieszkający na co dzień w Londynie pracownik naukowy i wykładowca akademicki Robert Gawłowski, ujawnił już w mediach społecznościowych okładkę książki, która jest połączeniem biografii Mariana Rejewskiego i reportażu historycznego. Bydgoszcz, miejsce urodzenia Mariana Rejewskiego, jest też miastem rodzinnym autora książki.

W Wielkiej Brytanii wciąż za jedyną osobę, która była w stanie złamać kod Enigmy uważany jest Alan Turing. Tymczasem Turing tak naprawdę przejął pałeczkę od Rejewskiego, co w niczym nie umniejsza zresztą zasług brytyjskiego naukowca, ale pokazuje szerszy kontekst zdarzeń.

Polskie wydanie ukazało się w tym roku nakładałem wydawnictwa Episteme pt. "Jestem tym, który rozszyfrował Enigmę” i stanowi debiut autora w gatunku non-fiction.

Źródło: Twitter

To opowieść o człowieku, który dokonał rewolucji w kryptologii, o rywalizacji człowieka z maszyną, o wielkiej historii przetaczającej się przez życie jednostki, a także o życiu Mariana Rejewskiego, którego historia cały czas czeka na przedstawienie opinii publicznej.

Historia Enigmy jest przedmiotem zainteresowania wielu badaczy i autorów w skali międzynarodowej. Do tej pory ich uwaga koncentrowała się na zagadnieniach technicznych funkcjonowania Enigmy, losach ośrodka w Bletchley Park albo (nieszczęśliwej) historii osobistej Alana Turinga.

Wyjątkowość prezentowanej publikacji polega na przedstawieniu całkowicie nieobecnego wątku, który jeszcze nigdy nie został szerzej omówiony zarówno w literaturze międzynarodowej, jak również polskiej, tj. historii Mariana Rejewskiego. Ta książka jest właśnie o nim: jego dzieciństwie, dorastaniu, największym osiągnięciu fundującym podstawy informatyki, a także trudnych losach powojennych, kiedy zdecydował się wrócić do rządzonej przez komunistów Polski, skrzętnie ukrywając wiedzę o swoich osiągnięciach. Rejewski nie miał wątpliwości, że zarówno on, jak i jego najbliżsi od pierwszych miesięcy pobytu w rodzinnej Bydgoszczy byli obserwowani przez Służbę Bezpieczeństwa. Pochopna wypowiedź, zbytnia otwartość w korespondencji ze znajomymi, niepochlebny komentarz na temat rzeczywistości politycznej w kraju mógł skończyć się utratą pracy i represjami. Kolejne dekady życia w niepokoju i niedostatku doprowadziły Rejewskiego do stoczenia ostatniego i równie ważnego boju – walki o prawdę historyczną o Enigmie. Publikowane na Zachodzie książki o tajemnicach drugiej wojny światowej, w tym najważniejsza – Ultra Secret Fredericka Winterbothama, deprecjonowały znaczenie Polaków. Rozszyfrowanie Enigmy miało być efektem kradzieży maszyny przez polskiego mechanika zatrudnionego w niemieckiej firmie w Berlinie. Od połowy lat 70. Marian Rejewski dzięki dużej aktywności medialnej dołożył wszelkich starań, aby opowiedzieć prawdę historyczną. (opis wydawcy)

Źródło: Episteme

Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej Delegatury IPN w Bydgoszczy przygotowało i udostępniło biograficzną wystawę elementarną o bydgoskim kryptologu.

Marian Rejewski, genialny polski matematyk i  kryptolog, pierwszy złamał szyfr niemieckiej Enigmy (1932). Wraz z  wybitnymi matematykami: Henrykiem Zygalskim i  Jerzym Różyckim opracował metody odtwarzania kluczy dziennych i udoskonalił techniki dekryptażu wojskowych depesz utajnianych systematycznie udoskonalaną Enigmą (1933−1938). Umożliwiło to odczytywanie treści tysięcy najtajniejszych depesz wojska, policji i służby bezpieczeństwa III Rzeszy Niemieckiej, co skróciło II wojnę światową oraz ocaliło życie tysięcy ludzi. 

(fragment wystawy)

Autorką wystawy jest dr Katarzyna Maniewska. Recenzentami zostali Hanna Jolanta Sowińska i dr hab. Marek Gałęzowski. Za koncepcję graficzną serii odpowiada Paulina Żak. Do powstania ekspozycji przyczyniły się Anna Świtalska-Jopek (korekta) i Katarzyna Kowalska (skład).

W wystawie wykorzystano zdjęcia: Archiwum Anny Zygalskiej-Cannon, Archiwum Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (AUAM) oraz zbiorów prywatnych Krzysztofa Osińskiego, Hanny Sowińskiej i Janiny Sylwestrzak.

Panele wystawy można ściągnąć ze strony IPN:

• Marian Rejewski format A3 (pdf, 23.68 MB)
• Marian Rejewski format B1 (pdf, 50.04 MB)

Z okazji 42. rocznicy śmierci Mariana Rejewskiego w bydgoskiej Delegaturze Instytutu Pamięci Narodowej odbyło się seminarium naukowe, odsłonięto także pamiątkową tablicę poświęconą kryptologowi.

- Ten wielki talent w młodym wieku został odsunięty od zajmowania się kryptologią i został zwykłym urzędnikiem i ten geniusz przez wiele, wiele lat swojego życia był niewykorzystany - powiedział dr Mateusz Szpytma, zastępca prezesa IPN.

Wystawa poświęcona Marianowi Rejewskiemu znajduje się przed budynkiem bydgoskiej delegatury Instytutu Pamięci Narodowej. Plansze można też obejrzeć w Internecie (Marian Rejewski - format A3, PDF 23,68 MB).

Źródło: IPN Bydgoszcz

Dworzec Bydgoszcz Główna otrzymał 2 lutego imię pochodzącego z Bydgoszczy Mariana Rejewskiego, genialnego polskiego kryptologa. Uroczystość nadania imienia odbyła się w budynku dworca, gdzie odsłonięto tablicę poświęconą patronowi.

– Program nadawania dworcom imion wybitnych Polaków, realizowany przez Polskie Koleje Państwowe SA, ma na celu docenienie Polaków, którzy swoją pracą i poświęceniem zasłużyli się naszej Ojczyźnie. Pamięć o bohaterach to ważne zadanie dla wszystkich rodaków. Jestem dumny z tego, że dziś kolejny obiekt dołącza do tej ważnej listy polskich dworców kolejowych i będzie nosił imię wybitnego Polaka i jednocześnie mieszkańca tego miasta – stwierdził Krzysztof Mamiński, prezes zarządu Polskich Kolei Państwowych SA.

W listopadzie 2021 r. ukazała się książka pt. „Enigma. Poznańskie ślady” pod redakcją Szymona Mazura. Pretekstem do przygotowania publikacji było otwarcie w Poznaniu Centrum Szyfrów Enigma (CSE). W książce zebrano kilkanaście artykułów o Enigmie, metodach jej łamania, a także o zdobywaniu tajnych informacji na jej temat.

Historia maszyny szyfrującej Enigma rozpala wyobraźnię ludzi na całym świecie. W książce podjęto próbę wyjaśnienia niektórych zagadek dotyczących Enigmy. Autorzy piszą o nieznanych faktach, tajnych dokumentach i operacjach specjalnych, w czasie których zdobywano Enigmę. Impulsem do wydania publikacji było otwarcie Centrum Szyfrów Enigma w Poznaniu. Na kartach wydawnictwa oddano głos osobom zaangażowanym w powstanie tej instytucji. (opis wydawcy)

Redaktor tej książki, dziennikarz i inicjator powstania CSE, Szymon Mazur, we wprowadzeniu napisał:

Enigma to nie tylko niemiecka maszyna szyfrująca, to także tajemnica (z łac. aenigma, z gr. αἴνιγμα). A tajemnice rozpalają ludzkie umysły i domagają się wyjaśnienia...

W przypadku Enigmy i udziału Polaków w operacji łamania jej szyfrów wiele zagadek już rozwiązano, ale cały szereg nadal pozostaje nierozstrzygniętych. Na stronach tej książki staramy się szukać odpowiedzi na niektóre z nich. W pierwszej części „Tajemnice i zagadki” piszemy o nieznanych wydarzeniach, tajemniczych spotkaniach, a także o operacjach specjalnych na morzach i oceanach, w czasie których zdobywano Enigmę. Piszemy również o archiwum Henryka Zygalskiego czy dokumentach Ekspozytury „300” ukrytych w 1945 roku pod Londynem i odnalezionych w latach 90. XX wieku. Wyjaśniamy okoliczności niezwykle ważnego spotkania polskich kryptologów z Alanem Turingiem 17 stycznia 1940 roku.

W „Śladami Enigmy w Poznaniu” skupiamy się na poznańskich i polskich wątkach związanych z łamaniem Enigmy. Spacerujemy po mieście śladami Mariana Rejewskiego, Jerzego Różyckiego i Henryka Zygalskiego, sprawdzamy, gdzie w Polsce i Europie można zobaczyć maszynę szyfrującą Enigma.

W dziale „Ku Centrum Szyfrów Enigma” piszemy o upamiętnieniu kryptologów w Poznaniu. Przypominamy m.in. działania Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, który już w 1983 roku uhonorował słynnych absolwentów tablicą pamiątkową, opisujemy też historię powstania pomnika kryptologów.

Impulsem do wydania niniejszej publikacji było otwarcie Centrum Szyfrów Enigma. Na kartach wydawnictwa oddajemy głos osobom zaangażowanym w powstanie tej ważnej instytucji kultury.

Uznaliśmy, że związane z Enigmą tropy, gdziekolwiek się znajdują, tak czy inaczej prowadzą do Poznania, gdzie prace nad złamaniem niemieckich szyfrów miały swój początek. Opublikowane w tym tomie artykuły stanowią nie tylko świadectwo przeszłych dokonań, ale i łącznik pomiędzy tym, co odkryte, a tym, co jeszcze niewyjaśnione. Wierzymy, że staną się inspiracją do dalszych poszukiwań i kontynuacji badań zarówno na temat trójki naszych znamienitych naukowców, wiadomości szyfrowanych za pomocą słynnej niemieckiej
maszyny, jak i samej kryptologii czy osób z nią związanych.

Spis treści